hz. adem'in iki oğlu - kayin ile habil / bir karşılaştırma denemesi*

Bu yazımızda Kur'an'da Adem'in iki oğlu, Tevrat'ta ise Kayin ile Habil olarak geçen kıssayı karşılaştırmalı bir şekilde ele alacağız. 

Öncelikle Kur'an'ı Kerim'de bu kıssanın nasıl ele alındığına bakalım. Kıssa Maide suresinde 27-31 arasındaki ayetlerde anlatılmaktadır 

"Onlara Adem'in iki oğlunun haberini gerçeğe uygun olarak anlat: Hani ikisi de birer kurban sunmuşlar, birininki kabul edilmiş, diğerininki kabul edilmemişti. Kurbanı kabul edilmeyen, diğerine, 'Andolsun ki seni öldüreceğim!' dedi. O da dedi ki: 'Allah ancak takva sahiplerinden kabul eder." 

"Andolsun ki sen öldürmek için el uzatsan bile, ben öldürmek için sana elimi kaldıracak değilim! Zira ben alemlerin rabbi olan Allah'tan korkarım." 

"Ben diliyorum ki sen hem benim günahımı hem de kendi günahını yüklenesin, cehennemliklerden olasın! Zalimlerin cezası işte budur." 

"Sonunda içindeki duygular onu kardeşini öldürmeye itti; onu öldürdü ve böylece hüsrana uğrayanlardan oldu." 

"Ardından Allah, kardeşinin cesedini nasıl gömeceğini ona göstermek için yeri eşeleyen bir karga gönderdi, 'Yazıklar olsun bana! Şu karga kadar olup da kardeşimin cesedini gömmekten aciz miyim?' dedi, ettiğine de pişman oldu." 

Bu beş ayet bize Adem'in oğullarının hikayesini anlatıyor. Şimdi ilk ayete dönelim: "Onlara Adem'in iki oğlunun haberini gerçeğe uygun olarak anlat." Ayet neden bu şekilde inmiştir, bu haberi gerçeğe uymayan bir şekilde kim/kimler anlatıyor da Allah onu/onları ayeti aracılığıyla uyarıyor.  

Bu kıssanın farklı bir versiyonu Tevrat'ta da anlatılıyor. Orada daha detaylandırılmış bir şekilde anlatılmış ancak verilen bilgilerin çoğu doğru değil. Allah Kur'an'ı Kerim'de, Tevrat'ta anlatılmış olan kıssaları zaman zaman reddederek kıssaları doğru bir şekilde ayetler aracılığıyla bize aktarıyor. Bu kıssa da onlardan biridir. Kıssanın doğrusu Kur'an'da anlatılıyor ve bu nedenle Tevrat'a bir uyarı mahiyetinde yukarıdaki ayet iniyor. Şimdi Tevrat'taki kıssaya bakarak aradaki farkları görmeye ve bu ayetin neden indiğini anlamaya çalışalım. 

Kayin ile Habil 

"Âdem karısı Havva ile yattı. Havva hamile kaldı ve Kayin'i doğurdu. 'Rabb'in yardımıyla bir oğul dünyaya getirdim' dedi. Daha sonra Kayin'in kardeşi Habil'i doğurdu. Habil çoban oldu, Kayin ise çiftçi. Günler geçti. Bir gün Kayin toprağın ürünlerinden Rab'be sunu getirdi. Habil de sürüsünde ilk doğan hayvanlardan bazılarını, özellikle de yağlarını getirdi. Rab Habil'i ve sunusunu kabul etti. Kayin'le sunusunu ise reddetti. Kayin çok öfkelendi, suratını astı." 

"RAB Kayin'e, 'Niçin öfkelendin?' diye sordu, 'Niçin surat astın? Doğru olanı yapsan, seni kabul etmez miyim? Ancak doğru olanı yapmazsan, günah kapıda pusuya yatmış, seni bekliyor. Ona egemen olmalısın." 

"Kayin kardeşi Habil'e, 'Haydi, tarlaya gidelim' dedi. Tarlada birlikteyken kardeşine saldırıp onu öldürdü." 

"RAB Kayin'e, 'Kardeşin Habil nerede?' diye sordu." 

"Kayin, 'Bilmiyorum, kardeşimin bekçisi miyim ben?' diye karşılık verdi." 

"RAB, 'Ne yaptın?' dedi, 'Kardeşinin kanı topraktan bana sesleniyor. Artık döktüğün kardeş kanını içmek için ağzını açan toprağın laneti altındasın. İşlediğin toprak bundan böyle sana ürün vermeyecek. Yeryüzünde aylak aylak dolaşacaksın." 

"Kayin, 'Cezam kaldıramayacağım kadar ağır' diye karşılık verdi. 'Bugün beni bu topraklardan kovdun. Artık huzurundan uzak kalacak, yeryüzünde aylak aylak dolaşacağım. Kim bulsa öldürecek beni." 

"Bunun üzerine RAB, 'Seni kim öldürürse, ondan yedi kez öç alınacak' dedi. Kimse bulup öldürmesin diye Kayin'in üzerine bir nişan koydu. Kayin Rab'bin huzurundan ayrıldı. Aden bahçesinin doğusunda, Nod topraklarına yerleşti." 

Kur'an'da anlatılan kıssayla bu kıssasının göze çarpan ilk farkı isimlerdir. Kur'an isim zikretmez, Adem'in oğulları der ancak Tevrat'ta bu kıssa Kayin ve Habil kardeşlerin hikayesi olarak anlatılır. İkinci farklılık ise bu kıssada Habil çoban, Kayin de çiftçidir. Yani meslekleri zikredilir, Kur'an ise böyle bir bilgi vermez. Her ne kadar Kur'an'da kurban, Tevrat'ta sunu kavramlarıyla anlatılsa da ana fikir ortaktır. Bir oğulun kurbanı/sunusu kabul edilirken, diğerininki kabul edilmez bilgisi iki kıssada da geçer. Tek fark Tevrat'ın bunu isimler üzerinden anlatmasıdır. Tevrat'ta Kayin'in sunusu kabul edilmez ancak Habil'in sunusu kabul edilir. 

Kur'an'da iki oğul arasında bir konuşma geçer ve birbirleriyle bir nevi kozlarını paylaşırlar, Tevrat'ta ise  Kayin Habil'e bahçeye gidelim der ve Habil'i oracıkta öldürür. 

Kur'an'da Allah oğulun gömülmesi için diğer oğula karga aracılığıyla bir işaret gönderir. Tevrat'ta ise buna rastlamayız. Allah Habil'in öldürüldüğünü bilir ve Kayin'i hem cezalandırır hem de kovar. 

İşte Allah'ın "Onlara Adem'in iki oğlunun hikayesini doğru olarak anlat." ayetinden kastı budur. Tevrat olayları Kur'an'da anlatılanlardan çok farklı anlatır, Allah ise ayetleriyle işin doğrusunu bizlere gösterir.